پايگاه اطلاع رساني دفتر حجت الاسلام والمسلمين دكتر مرتضي آقا تهراني / نسخه آزمايشي

اي جمال زيبايت، ظل حسن يزداني

گشته آشكار از وي، سر غيب پنهاني

آيت خدايي تو، جان مصطفايي تو

قلب مرتضايي تو، عفت سر قرآني

هم نهان و هم پيدا، در مثل چو خورشيدي

گر چه از نظر چندي است، زير ابر پنهاني

راه سخت و منزل دور، شام تار و مه بي نور

پاي خسته، دل رنجور، رهبرا تو خود داني(1)

نام و القاب امام زمان عليه‌السلام

نام مبارك حضرت مهدي سلام‌الله‌عليه «م ح م د» است. بنابراين همنام جد بزرگوارشان رسول خدا صلوات الله عليه و آله مي‌باشند.(2) بسياري از مورخان و محدثان اسلامي بر اين باورند كه اين نام، توسط خود پيامبر گرامي بر امام ما نهاده شده است. (3)

اما القاب مشهور و شناخته‌شده دوازدهمين وليّ بزرگ الهي عبارت است از: «مهدي»، «قائم»، «منتظر»، «حجت»، «خلف صالح»، «ابا صالح»، «منصور»، «وليّ‌عصر»، «بقية‌الله»، «صاحب الزمان»، «صاحب الامر». از ميان القاب مختلف حضرت، شناخته شده‌ترين آن‌ها «مهدي» است.(4)

تعريف لغوي واژه «مهدي»

چون «مهدي» شناخته شده‌ترين لقب امام ما است. واژه «مهدي» لفظي است عربي كه خود داراي معنا و مفهومي گويا است. واژه‌نويسان و لغت‌شناسان اهل سنّت در ذيل كلمه «مهدي» چنين آورده‌اند: «مهدي»، به معناي هدايت‌شده، كسي است كه خداوند او را به حق دعوت كرده است. «مهدي» گاه در نام اشخاص به كار رفته، تا آنجا كه به طور غالب،‌ اسم عَلَم شده است، و نبي صلي الله عليه و آله به همين نام «مهدي» بشارت داده است كه در آخرالزمان خواهد آمد.(5)
همچنين محدّث و اديب معروف، مجد الدين ابن اثير شافعي (606 ق) در نهايه، و مرتضي زبيدي حنفي (1205 ق) در تاج العروس همين نكته را آورده‌اند؛ با اين تفاوت كه زبيدي در آخر افزوده است: و جعلنا الله من انصاره (6) و خداي تعالي ما را از ياران او قرار دهد.

تواتر احاديث مهدوي

حافظ شيخ منصور علي ناصف، درباره تواتر احاديث وارد شده درباره حضرت مهدي ارواحنا فداه مي‌گويد:

در ميان تمام طبقات علما و دانشمندان مشهور است كه در آينده مردي به نام مهدي (‌ع) ظهور خواهد كرد وتمام ممالك اسلامي را تحت سيطره خود درآورده، موجب بسط عدالت در ميان مردم خواهد شد... احاديث مهدي ‌(ع) را گروهي از نيكان صحابه نقل كرده و بزرگان محدّثين، مانند: ابن داوود، ترمذي، ابن ماجه، طبراني، ابوليلي، احمد بن حنبل و حاكم نيشابوري در تأليفات خود آورده‌اند. تواتر اخبار مهدي (ع) بر همگان روشن است. هركس كه كمترين آگاهي، ذره‌اي ايمان و اندكي انصاف داشته باشد، نمي‌تواند اين قضيه را انكار نمايد.(7)

معرفي اجمالي امام زمان عليه‌السلام

امام مهدي سلام‌الله‌عليه فرزند بلافصل امام حسن عسكري‌ عليه السلام و دوازدهمين امام شيعيان جهان است. آن بزرگوار در سحرگاه جمعه 15 شعبان المعظم سال 255 هجري قمري به دنيا آمد. (8)

برخي از اهل سنت پنداشته‌اند كه امام مهدي عليه السلام در آينده به دنيا خواهد آمد، ليكن تحقيق عده‌اي از بزرگان علم اثبات‌‌كننده اين حقيقت است كه آن حضرت به دنيا آمده و عمر شريف آن عزيز تا به امروز(1388شمسی) برابر با 1174 سال مي‌باشد. جناب سيد محمد حسيني، تحقيقي را در اين باره ارائه داده كه شايان دقت است:

فقيه عاليقدر، حضرت آيت الله صافي، در كتاب «منتخب الاثر»(9) نام 65 نفر؛ محقق گرامي، فقيه ايماني، در كتاب خود، «مهدي منتظر در نهج‌البلاغه»(10) نام 102 نفر و محقق توانا جناب ثامر عميدي،(11) نام 128 نفر از علما و بزرگان اهل سنّت را آورده‌اند كه در كتاب‌هاي خود به ولادت حضرت مهدي‌ عليه‌السلام تصريح كرده‌اند. همچنين محقق يادشده 79 نفر را ذكر كرده است كه در دوران طفوليت و يا قبل از آغاز غيبت كبرا وجود مقدس حضرت وليّ عصر‌ عليه السلام را مشاهده نموده‌اند. (12)

امامت امام مهدي سلام‌الله‌عليه در سن 5 سالگي و از هنگام شهادت امام حسن عسگري‌ عليه السلام شروع شده است. غيبت صغراي امام از لحظه شهادت پدر بزرگوارشان شروع شده و تا سن 74 سالگي امام ادامه يافته است.(13) در اين دوران، مردم از طريق نايبان و سفيران خاص(14) با امام در ارتباط بوده‌اند.

بعد از دوره غيبت صغرا،‌ دوران غيبت كبراي امام عصر ارواحنا فداه شروع شده و تا به امروز نيز ادامه يافته است.

------------------

پی نوشت ها:

1. تلخيص قصيدة استاد مهدي الهي قمشه‌اي.
2. مجلسي، بحارالانوار، ج 51، ص 2، 5، 15، و 38.
3 . شريف القرشي، حياة المهدي عليه السلام، ص 27، به نقل از عقد الدرر.
4. امين، سيد محسن، اعيان الشيعه، ج 2، ص 44 و بحارالانوار، ج 51، ص 28- 43.
5. جمال الدين منظور افريقي مصري (711 ق)، لسان العرب المحيط، ج 3، ص 787.
6. مرتضي زبيدي صنفي، تاج العروس، ماده هدي؛‌ و لطف الله، صافي گلپايگاني، منتخب الأثر، ص 1، پانوشت.
7. سيد كاظم قزويني، امام مهدي (ع)، از ولادت تا ظهور، مقدمه محمد حسيني، ص 8 .
8. هرچند شيخ مفيد در مسار الشيعه ولادت امام عصر را سال 254 ق گفته است، ولي مشهور علما چون: كليني در كافي، شيخ طوسي در الغيبه، صدوق در كمال الدين، طبرسي در دلائل، محمد بن هبة الله طرابلسي در غيبت، كراجكي در كنزالعمال، شهيد اول در دروس، ابراهيم كفعمي در جنه، و بسياري ديگر از دانشمندان شيعه و سني، ولادت آن حضرت را سال 255 ق دانسته‌اند. همچنين در برخي روايات، سال ولادت آن بزرگوار 256 ق ذكر شده است. ر.ك: شيخ مفيد، كمال‌الدين، ج 2، باب ماروي في ميلاد القائم، ص 424 ـ 434 و نوري، نجم الثاقب، ص 23-25.
9. لطف الله صافي گلپايگاني، منتخب الاثر، ص 320 .
10.مهدي فقيه ايماني، مهدي منتظر در نهج البلاغه،‌ ص 23.
11.ثامر عميدي، دفاع عن الكافي، ج1 ، ص 569-592 .
12. سيد كاظم قزويني، امام مهدي(ع)، از ولادت تا ظهور، مقدمه محمد حسيني، مقدمه كتاب، ص 9.
13.مدت غيبت صغراي امام 74 سال به طول انجاميد. ابي الحسن علي بن عيسي ابن ابي الفتح الاربلي (693 ق)، كشف‌‌الغمه في معرفة الائمه، ج 3، ص 337.
14. نواب خاص آن حضرت در دوران غيبت صغرا عبارت بوده اند از :
الف) ابوعمرو عثمان بن سعيد عمري كه پيش از نيابت امام زمان عليه السلام مقام وكالت و نمايندگي از جانب امام هادي و امام حسن عسكري عليهما السلام را عهده‌دار بوده است. آن بزرگوار معروف به سمّان و زيّات گشته بود؛ چرا كه شغل روغن فروشي را وسيله استتار و پوشانيدن كار اصلي خود از بيگانگان قرار داده بود. در منزلت و جلالت قدر آن جناب همين بس كه از سن 11 سالگي تا پايان عمرش توفيق خدمتگزاري و نمايندگي به سه امام معصوم عليهم‌السلام نصيبش گشته و وكيل آن سه بزرگوار بوده است. زمان وفات و مدت نيابت عثمان بن سعيد به طور دقيق مشخص نيست. چيزي كه قطعي و روشن است، اين است كه مدت نيابت خاص آن جناب و پسرش محمد بن عثمان 45 سال بوده است؛ اما بر اساس قول علمايي چون سيد بحرالعلوم كه وفات آن جناب را در حدود 265 ق دانسته‌اند، مدت نيابت آن بزرگوار 5 سال بوده است. (ر.ك:‌ علي غفارزاده، پژوهشي پيرامون زندگاني نواب خاص امام زمان (عج)، ص 142-144.)
ب) ابوجعفر محمد بن عثمان عمري كه از سال 265 ق تا سال 305 ق به مدت 40 سال نيابت و سفارت خاص امام عصر سلام الله عليه را عهده دار بود. (ر. ك: همان، ص 228 ـ 230.)
ج) ابوالقاسم حسين بن روح نوبختي كه در خلال سال‌هاي 305 ـ 326 ق به مدت 21 سال از توفيق و افتخار نمايندگي و نيابت امام زمان ارواحنا فداه بهره مند بود.(ر. ك: همان، ص 276 ـ 277.)
د) ابوالحسن علي بن محمد سمري كه مدت نيابت وي از سال 326 ق تا 329 هـ ق به مدت 3 سال به طول انجاميد و در نيمه شعبان آن سال، 6 روز پس از دريافت آخرين توقيع از جانب امام زمان ارواحنا فداه، دار فاني را وداع گفت. (ر.ك: همان، ص 325.)